باوەڕ ناکەم ماچی لێوت
بۆ گشت لێوێک یەک تام بدات !
وا تێ ئەگەم ماچی لێوان
بۆ لێوی تۆ یەک تام ئەدات !
باوەڕ ناکەم کەس وەک و من
بەتاسەوە ماچی بکات ...
وا تێ ئەگەم لێوەکانت
وەک یەک تاسەی لێوان ئەکات !
باوەڕ ناکەم لێوەکانت
لێوێک هەبێت شەیدای بکات !
وا تێ ئەگەم ئیتر لێوم
لێوێک نابێت شەیدای بکات .
Kamal.Tutmani
وتم ئەڕۆم دێمەوە
زۆر حەز ئەکەم بێمەوە
هیچت نەوت بە نیگا
دڵی خۆت بۆ کردمەوە !
هەستم کرد هەستت نیە
فەڕقی من و ئەو نیە !
بەڵام چی بکەم لە لای من
کەس لە شێوەی تۆ نیە !
ئەوین لای من خەباتە
لەلای تۆش تڕۆ هاتە !
بەو نیگالە پێت ووتم
تازە هات کۆن خەڵاتە !
ڕۆیشتم و هاتمەوە
چرچو لۆچ بە ڕومەوە !
تۆم بینی زۆر شۆخوشەنگ
پێت وتم من بردمەوە !
دووچاوانم بوون بە مۆم
گریانم دێ خۆم بۆ خۆم
تۆ بەواقع لەگەڵ ئەو
من بەخەیاڵ لەگەڵ تۆم
داییم چاو لە ڕێگەی تۆم
ئێستاش هەر چاوەڕێی تۆم
تۆ لەباوەشی ئەودا
من لەگەڵ خەیاڵی تۆم
وام ئەزانی من بۆ تۆم
تۆشم دانابوو بۆ خۆم
کاتێک تۆ بەمەت زانی
کەوتبووینە ناو دوو گۆم
دوو چاوانم بوون بە مۆم
ئای چیم کرد من بەخۆم
شەوانیش خەوم نیە
بەخەیاڵ هەر لەگەڵ تۆم
مەهێڵە کاڵ بێتەوە
ڕەنگی چاوت لەناو چاوم
زوڵفی خاوت لەبەر چاوم
مەهێڵە کاڵ بێتەوە
خۆت ون نەکەی لەبەر چاوم
ببینە جەستەی داماوم
مەهێڵە کاڵ بێتەوە
سووری لێوت لەسەر لێوم
سەیر کە لە خەم لێوان لێوم
مەهێڵە کاڵ بێتەوە
بزەی لێوت لەسەر لێوم
نەت بینم زۆر دڵ پەشێوم
مەهێڵە کاڵ بێتەوە
ترپەی دڵت لەناو دڵم
گوڵ شک نابەم هەر تۆی گوڵم ...
بەفرێکی سپی ئەمڕۆ
لە ئاسمانەوە تکا ...
هەندێک پەلو پۆ جوان بوو
هەندێک پەلو پۆ شکا ...
هەندێک حاڵیان لێ تێک چوو
لەسەرمادا هەڵ لەرزان ...
هەندێک ڕویان کردە شاخ
لە بەفرا خۆیان گەوزان ...
“ K.Tutmani "
کاتێک کە تۆنیت کەس لە لام نیـــــــــــــە
هەیە بەڵام کەس وەک و تۆ نیـــــــــــــــــە
تۆ هەموو کەسمی بێ تۆ بێکەســــــــــم
تۆ هەموو کەسمی کەچی تۆم نیـــــــــــە
کاتێک کە تۆ نیت دونیا کش و مـــــــــات
پۆل پۆل گوڵ دێت و پۆل پۆل گۆڵ ئەڕوات
کەسی تیا نیە من وا هەستەکـــــــــــەم
کاتێک باڵاکەت نەبێت بۆ یەک ســــــــات
دەورم پڕ بووە لە ئاڵو لـــــــــــــــــــە واڵ
ئەدرەوشێنەوە وەک ڕەنگی خەیـــــــــاڵ
ڕەنگی تیا نیە کە ڕەنگت نەبــــــــــــێ !
دوو چاوانی من ڕەش ئەبینێت ئـــــــــاڵ
کە وێنەت نیە لە ئەلبومەکــــــــــــــــــەم
وینە نابینم هەرچەند سەیرەکــــــــــــەم
نەک بێ وێنە بێت پڕ لەوێنەیــــــــــــــە !
بەڵام لە وێنەی تۆ بەدی ناکـــــــــــــــەم
بەشێکی کورت لە کتێبی ( یەک لە بەردەمیدا بێ کۆتا صفر ) لە نوسینی د . عەلی شەریعەتی :
یەک لە بەردەمیدا بێ کۆتا صفر
یەکێک بوو
کەکێک نەبوو
غەیری خوا هیچ کەس نە بوو
هیچ شتێک نە بوو
هیچ کەس نە بوو
خوا تەنیا بوو
خوا میهرەبان بوو
خوا بێ هاوتا بوو
خوا جوانیی لا خۆشەویست بوو
خوا چاکەی لا خۆشەویست بوو
خوا شایستەگیی لا خۆشەویست بوو
خوا لە بێدەنگی بێزار بوو
خوا لە بێدەنگی بێزار بوو
خوا لە پوچی بێزار بوو
خوا لە نە بوون بێزار بوو
خوا "بەدی هێنەر" بوو
مەگەر ئەکرێت "بەدی نەهێنێت" ؟
لە پڕ هەورەکانی بەدی هێنا
وە هەورەکانی لە بۆشایی نەبوو دا ئازاد کرد
هەورەکان لە زڕڕە
هەر زەڕڕەیەک : کۆمەڵێکی بچوک
ناوی : ئەتۆم !
خۆرێک لە ناوەڕاستدا
وە لە دەورو بەری ، ئەستێرەیی
ئەو ئەستێرانەی ، پەپولە ئاسا ، لە گەڕاندا
لە حسابدا : تەنیا " یەک " ژمارەیە
لەم دونیایەدا : تەنیا " یەک ژمارە " یە
ئەوانی تر هەرچی بێت ، صفرە ، هەموان صفرن ، هیچن ، پوچن ، بەتاڵن
" صفر " : بازنەیەکی ناخ بەتاڵ ، ئەگەڕی بە دەوری خۆیدا تا کۆتایی یەکەی بگاتە وە بە سەرەتاکەی ...هیچ !، هەر ئەوەندە !
تەنیا یەکە و لە بەردەمی دا تا (بێکۆتا ) صفرەکان ...
" صفر " : بەتاڵ ، پوچ ، هیچ !
کاتێک بیەوێت خۆی بێت ، تەنیا بێت ، کاتێک بیەوێت تەنیا لەگەڵ صفرەکاندا بێت
بەڵام کاتێک لە بەردەم یەکدا دانیشێت ؟!
کاتێک بیەوەێت تەنیا بۆ " یەک " بێت ، لە پوچی و تەنیایی بێتە دەرەوە ، ببێت بە هاونشینی یەک ؟!
تۆ منداڵەکە !
منداڵە 9 ساڵەکە ، دوو ساڵەکە ، کە هیچ بوویت ، خاک بوویت ، بوویت بە خۆراک هەشتا ساڵی تر ، نەوەد ساڵی تر ، ئەبیت بە منداڵێکی پیر ، ئەبیت بە هیچ ، ئەبیت بە خاک
ئەگەڕێیتەوە ، بازنەیەک ، بێ ئامانج ، بێ واتا ، ناو بۆش وەک صفر.
کاتێک بۆ خۆت ئەژییت ، کاتێک بتەوێت تەنیا بۆ " خۆت " بیت ، تەنیا بیت
کاتێک بتەوێت تەنیا لەگەڵ صفرەکاندا بیت ، تەمەنی بتۆ ، وەک هێڵێکی سوڕاوە ، بەدەوری خۆتدا ئەسوڕێتەوە ،
وەک و صفر دووبارە لە کۆتایدا ئەگەیتەوە بە سەرەتا !
ئەمێنیتەوە ، بۆگەن ئەکەیت ، وەک گۆم ، وەک حەوز ، دائەخرێیت ، وەک بازنە ، وەک " صفر ! "
بەڵام ئەگەر لەبەردەم یەک دا دانیشیت ...؟
ئەگەر بتەوێت تەنیا بۆ یەک بیت ، لە پوچی و تەنیایی بێیتە دەرەوە ، ببیت بە هاونشینی " یەک "...؟!
ئەبێ بۆ هەموان بژییت ، تەمەنی تۆ ئەک هێڵێکی ، ئاسۆیی ئەچێتە پێشەوە
وەک ڕێگا ، وەک ڕوبار ، کاتێک لە " خۆت " دوورکەویتەوە لە کۆتایدا ، ئەگەیت بە ئاوەدانی ، وەک ڕێگا لە کۆتایدا ، ئەڕژێیتە دەریاوە ، وەک ڕوبار ...
بەڵام ئەگەر لەبەردەم " یەک "دا دانیشی ، ئەگەر بتەوێت تەنیا بۆ " یەک " بیت لە پوچی و تەنیایی بێیتە دەرەوە
ببیت بە هاونشینی " یەک " ، ئەبێت بۆ هەموان " بمریت "
تەمەنی تۆ ، وەک هێڵێکی ئاسۆیی ، ئەچێتە سەرەوە
وەک شەپۆل ، وەک تۆفان ، وەک کێوێکی بەرزو سەرکێش ، ؛لەسەر گردۆڵکەکان وەک دار سنەوبەرێکی ئازاد ، لە لێژگاییەکاندا ، ( کە بەرەو هەتاو ئەڕوێتوو بەرەو ئاسمان باڵا ئەکات )
وەک یەک " مرۆڤی گەورە " یەک " شەهید " یەک " ئیمام " ، لەناو گورگەکان ، لەناو ڕێویەکان ، لەناو مشکەکان ، لەناو گامێشەکان
کە " هەڵئەسێت " کە " ئەوەستێت " ، کەهەستیت ، کە بوەستیت ، لە ناو صفرەکان
وەک " یەک !"
بەڵێ ، تەنیا " یەک " ژمارەیە
تەنیا " یەک ژمارە " یە!
ژمارەی ئەستێرەکان ، کۆمەڵەکانی خۆر ، زەوی ، ئاسمان ، ژمارەی هەموو شتەکانی دونیا ، " یەک " ، لە بەردەمی دا تا ( بێکۆتا ) صفرەکان !
" یەک " ێک هەیە
" یەک "ێک نیە
غەیری " خوا " هیچ شتێک نیە
هیچ کەسێک نیە ...
وە ئەمەیش ساڵ ژمێری ژیانی د . عەلی شەریعەتی :
( 1933ز-1312ه-ش ) لە دایک بوو لە ( مزینان سبزوار )
( 1940ز-1319ه-ش ) چونە قوتابخانەی سەرەتایی ( ابن یمین ) لە ( مشهد )
( 1946ز-1325ه-ش ) چونە ناوەندی (فردوسی مشهد )
( 1950ز-1329ه-ش ) چونە زانکۆی ( مقدماتی مشهد )
( 1952ز-1331ه-ش ) دامەزرا لە ( اداره فرهنگ ) وەک مامۆسا – تەواو کردنی دەورەی زانکۆ
( 1953ز-1332ه-ش ) بوون بە ئەندام لە ( نهضت مقاومت ملی )
( 1954ز-1333ه-ش ) بە دەست هێنانی دبلومی ئەدەبی کامل
( 1956ز-1335ه-ش ) چونە زانکۆی ئەدەبیی مەشهەد
( 1957ز-1336ه-ش ) دەستگیر کردنی لەگەڵ 16 کەس لە ئەندامانی ( نهضت مقاومت ملی )
( 1958ز-1337ه-ش ) تەخەرج کردن لە زانکۆی ئەدەبی – هاوسەر گیری لەگەڵ پوران شریعت رضوی
( 1959ز-1338ه-ش ) ناردنی بۆ فەرەنسا لە لایەن حوکمەتەوە
( 1963ز-1342ه-ش ) تەواو کردنی خوێددن وە بەدەست هێنانی شەهادەی دکتۆرا لە بواری مێژودا
( 1964ز-1343ه-ش ) گەڕانەوە بۆ ئێران وە دەستگیرکردنی لە سنوردا
( 1966ز-1345ه-ش ) مامۆستای زانکۆ لە زانکۆی مەشهەد
( 1968ز-1347ه-ش ) دەستپێکردنی وتارەکانی لە حسینیه ارشاد
( 1972ز-1351ه-ش ) داخستنی حسینیه ارشاد وە قەدەغەکردنی وتاربێژی
( 1973ز-1352ه-ش ) دەست گیرکردن وە مانەوەی لە زیندانی تاکە کەسیدا بۆ ماوەی 18 مانگ
( 1975ز-1354ه-ش ) خانە نشینی
( 1977ز-1356ه-ش ) سەفەر کردن بۆ ئەوروپا ، وە مەرگی گوماناوی لە بەریتانیا – ناشتنی لە سوریا
ئیسلام بە
پێچەوانەی ئایینەکانی ترەوە کە کە هۆکاری هەژاری بە ژیانی کۆمەڵایەتیەوە ئەبەستنەوە
، ڕای تری هەیە یەکێک لە شارەزاترین کەسەکان
لەم قوتابخانەیەدا ( ابوذر ) ئەڵێت : ( کاتێک هەژاری لە دەرگای ماڵێکەوە ئەچێتە
ژورەوە دین لە دەرگایەکی ترەوە ئەچێتە دەرەوە ) وە پێغەمبەری ئیسلام حضرت محمد ( ص
) کە دامەزرێنەری مەکتەبێکە کە ئێمەی موسوڵمان باوەڕی تەواومان پێیەتی چەند جوان و
سادە فەرمویەتی : “من لا معاش له لا معاد
له” کەسێک کە ژیانی مادیی نەبێت ژیانی مەعنەوەیشی نابێت .
وە لە ڕویەکی ترەوە ئەتوانین بڵێین سکی برسی
هیچی تیانیە ،کەوایە کۆمەڵگایەک کە توشی کێشەی
اقتصادی وە دارایی بوبێت بە دڵنیاییوە توشی گرفتی مەعنەوی زۆریش ئەبێتەوە ، وە ئەوەی کە لە کۆمەڵگا هەژارەکاندا بە ئەخلاق
وە ئایین ناوی ئەبەن ، بەداخەوە مەعنەویەت لەوێدا بونی نیە .
دکتۆر شەریعەتی ئەڵێت :
ئەمەوێ بڵێم ، هەژاری
هەموو شوێنێک بەسەر ئەکاتەوە...
هەژاری
برسێتی نیە ، ڕوتبونیش نیە ...
هەژاری
تەنانەت لە ژێر قاڵبە زێڕەکانیشدا خۆی حەشار ئەدات ...
هەژاری ( نەبونی ) شتێکە ، بەڵام ئەو شتە پارە نیە ، زێڕ
و خۆراکیش نیە ...
هەژاری
دەرونەکان ئالودە ئەکات ...
هەژاری
پاڵنەرێکە کە بەرمیلە نەوتەکانی سعودیە تا کۆتایی ئەخواتەوە ...
هەژاری
ئەو تۆزو خۆڵەیە کە کە لەسەر کتێبە نەفرۆشراوەکانی کتێبفرۆشەکان نیشتووە ...
هەژاری
ئەو چەقۆ یتژەی دەمی ئامێری کاغەز ورد کردنە کە ڕۆژنامە نەفرۆشراوە گەڕاوەکان
ورد ئەکات…
هەژاری
بەلگە ( کەتیبه ) یەکی سێ هەزار ساڵەیە کە
لە سەری یادگاریان نوسیوە ....
هەژاری
توێکڵی مۆزێکە کە لە جامی ئۆتۆمبیلێکەوە فڕێ ئەدرێتە دەرەوە ...
…، هەژاری هەموو شوێنێک
بەسەر ئەکاتەوە...
هەژاری شەو بێ شێو (
خواردن ) سەر نانەوە نیە ...
هەژاری
بە بێ ( ئەندێشە ) تێپەڕاندنی ڕۆژەکانە ...
هەرکاتێک کە من ئیشێکی باش ئەکەم دایکم پێم ئەرێ کە گەورەبویت ژنێکی باشت بۆ ئەهێنم ، من تا ئێستا پێنج ئیشی باشم کردووە وە دایکم وەعدی پینجیانی بە من داوە .
بێگومان نەسرەدین شا ئیشی زۆر باشی کردووە کە کە دایکی بەقەد هاندەرانی یاریگایەک ژنی بۆ هێناوە ، بەڵام من لەو باوەڕەدام کە هەموو ئەبێت ژن بیێنێت بۆ ئەوەی ببێت بە بەشەر چونکە باوکم داییم ئەڵێ موشکیلەکان ئەت کات بە بەشەر .
لە زەواجدا لێک تێگەیشتن زۆر گرنگە واتە هەردولا ئەبێت بگونجێن بەیەکەوە ،کاشی دیوارەکەمان لەگەڵ عەرزەکەدا زۆر ئەگونجێ باوکمو دایکم تا گونجاندنیان هەموو کاشی فرۆشەکانی ئەم شارەو شارەکانی تریش گەڕان ، وە نمونەیەکی باشتر بۆ نمونە منو شۆخانی پورم زۆر ئەگونجێین بەیەکەوە ، لە ڕوی بیرکردنەوەیشەوە هەردولا ئەبێت بەیەک بکەن بگونجێن ، شۆخان چونکە سێ ساڵەیە هێشتا نازانێت بیر بکاتەوە تا وەک من بیر بکاتەوە بەڵام دایکم ئەڵێ کە ئەو شۆخانە لە تۆ زیاتر لە شت تێ ئەگات .
لە زەواج دا تەمەن گرنگ نیە زۆر کەسانی گەورە بون کە ژکەکانیان تەڵاق داوە وە زۆر کەسانی بچوکیش بوون کە تەڵاقیان نە داوە گرنگ عەشقە ! ئەگەر عەشق ببێت ئیتر کەس داوای ئاڵتون ناکات وە مامە حەمەیشم لە سجن بەر ئەبێت ، من تا ئێستا پارەی زۆرم کۆ کردووەتەوە وە ئەمەوێت دەغیلەکەم بشکێنم وە هەمووی بەم بە شۆخان بۆ ئەوەی دوایی نەچمە سجنەوە ،
مارەیی وە شیربایی هەرچەند بێت هیچکەس بەختەوەر ناکات .
هەر ئەم مەصروفاتە زیادانە وای کردووە کە ژیان قورس بێت وە کەس نەی توانێت وە لەسەر مەصروفاتی ئاهەنگی زەواج مامە حمە لەگەڵ خەزوریدا شەڕیان بێت ، مامە حمە ئەی وت ژنەکەی ڕاوکەی هەبووە ، لەوەنەیە ڕاوکەکە باش نەبوبێت وە مریشکەکان هێلکەیان نەکردبێت بۆ ئەوەی مامەحمە بیفرۆشێت وە پارەی مارەییەکە وە شیرباییەکە کە نازانم بای چەند بووە بەس ئەڵێن شیربایی بەڵام تەواوی ناکەن وە ناڵێن شیرەکە بایی چەند بداتەوە وە نەچێتە سجنەوە .
بەڵام منو شۆخان ڕێکەوتوین کە لەجیاتی خواردنی ئاهەنگەکەمان جبز بەین بە میوانەکان هەم هەرزانە وە خشەخشی خواردنەکەیشی زۆر خۆشە لەوانەیە یەکێک لە میوانەکان سەیارەیەکی ناو جبزەکە یا شتێکی تر بباتەوە ،
بەڵام ئەگەر کچی ماڵەوە بهێنیت زۆر باشترە ئەگینا ناچار ئەبیت خۆت ماڵ بگریت ، مامەحمەیشم ماڵی دەست نەکەوت وە ناچار بو ژێر زەمینێک بگرێت هەموو جارێک ئەی وت چونکە کرێ وە پێشەکی گرانە ئەوان چونەتە ژێرەوە ! بەڵام ژنەکەی هەر ئەی ویست بچێتە سەرەوە ، شۆخانیش لە ژێر زەمین ئەترسێت لەبەر ئەوە لەسەر دارەکە لە حەوشەکەدا شوێنێکی خۆشم بۆ دروست کرد ، بەڵام شۆخان لەو دارە کەتەخوارەوە و دەستی شکا لەو کاتەوە پورم لەگەڵ من بەعسە
بەعس باشترە لە شەڕ ئەگەر کەسێک بەعس بکات دوایی ئاشت ئەبیتەوە بەڵام ئەگەر شەڕ بکات لە یەکتری ئەدەن پاشان ژنەکە ئەچێت لە دادگا شکات ئەکات وە پاشان دێن و مامەحمە ئەبەن بۆ سجن !
بەڵام سجن ئەتکات بە پیاو زەواجیش هەر ئەتکات بە پیاو ، بەڵاو مرۆڤ بە زەواج ببێت بە پیاو زۆر باشترە
ئیتر سوپاس ئەمە بوو ئینشاکەی من...
دڵم کە دڵێ نەبێ بۆی تەپێ
ئەو دڵە تەنیام بۆ خۆی ئەتەپێ
من کە دڵەکەم بێ دڵ تەپیوە
دڵی بێ دڵم واباشە تەپێ
چاوم کە چاوێ نەبێت چاوی کات
لە ناو چاویدا چاوم بە دی کات
بۆچی بنواڕێ چاوم بێ هودە ؟
واباشە بنوێت بەڵکو بەدیی کات
لێوم کە لێوێ لەگەڵی نەدوێ
بزەی لێوێکی لەسەر لێو نەبێ
هەر بزەبکاو هەر بزە نەبێ
دەبا بیدورم هەر داخراوبێ
دەستم کە دەستێ نەبێ بیگرێت
لە هەموو کاتدا لەسەر ئەژنۆ بێت
ئەوساتە تەنیا لایەق گۆچانە
لەوە زیاتر ئەبێ چی بگرێت ؟
باوەشێک هەردەم پڕ لە خەیاڵ بێت !
کە بەئاگاهات پوچو بەتاڵ بێت !
دوو دەست بە خاڵی بگاتەوە سنگ
حەقی خۆیەتی ژینی لا تاڵ بێت .
غەمی دڵە چی لێ بکەم ؟
لە زیندانی سنگم دایە
هاوار ئەکەم پڕبەناخم
کەچی دەنگم دەرنایە !
غەمی ژینە بەکێ بڵێم ؟
کەس نابیسێت هاوارم
نەبوو دەستێکی شەفابەخش
بگرێت دەستی بیمارم
غەمی شەمە چۆن تێبگات ؟
من دێوانەی نەبووی ئەوم
جاران جار جار ئەم بینی
ئێستا ناشیەتەخەوم !
غەمی شەوە بۆ تاریکە ؟
من بێ چرا دۆش داماوم
کەس ڕوناکی نەکردەوە
شەوەزەگێک کە تیا ماوم !
غەمی خۆمە نابێ بیخۆم ؟
دەستەو ئەژنۆ دەست بەسراوم
کەسێ نەبوو گوێ بگرێت
بۆ هاواری تاساوم !
غەمەو غەمی غەم خۆرێکە ؟
کەمن نەم دی لەم دونیایە
ڕۆژگارێکی سەیر ئەبینم
هەر ڕۆژ پێم ئەکات سەمایە !
سلێمانی ئهی شاری گۆڕان
شاری گۆڕین نهوهکو گۆڕان
سلێمانی ئهی شاری قهڵهم
ئهی شاری ( ژین ) ئهی شاری ( ژیان )
ئهی شارهکهم شاری خهڵکی
ههموو کاتێک لهسهر حهقی
شاری شۆڕشی سپیت
به گوله ئاڵیان کردی
ئهی شارهکهم له بیرمانه
چۆن بهعست کرده کولانه
چۆن لاشهی پیسی ئهمنهکان
بۆگهنیان کرد لهم جادانه
ئهی شاری شۆڕش شاری ئازادی
ئهی شاری خهڵکی ئهی شاری شادی
تۆ ڕێگه نادهیت سێبهرێکی تار
بێته بهر بهستت له بۆ بێدادی
تۆ شاری ئاشتیت که ڕۆڵهکانت
له پێناوی تۆ ئهبنه قوربانت
ئێستایش تۆ بهگوڵ ڕوله چهک ئهکهی
هیچ کهس ناتوانێت بگرێت ڕێژوانت
